Halikarnas Balıkçısı’nın Öykülerinde Kültür Taşıyıcısı Doğa

Kültür Taşıyıcısı Doğa

Özet

Bu çalışma; Halikarnas Balıkçısı müstearıyla yazan Cevat Şakir Kabaağaçlı’nın öykülerinde doğanın sahip olduğu bütünlükçü ögelerden doğmuştur. Doğanın yazınsal bir mekân veya estetik bir dekor olmanın ötesine geçerek kültürel sürekliliği ve aktarımı sağlayan canlı bir "aktör"e dönüşme sürecini incelemeyi amaçlamaktadır. Makalede yöntem olarak Gaston Bachelard’ın mekân fenomenolojisi, Paul Ricoeur’ün zaman ve bellek kuramı yaklaşımlarından faydalanılmış ve Mavi Anadolu düşüncesine göndermeler yapılmıştır. Halikarnas Balıkçısı’nın seçili öykülerinde doğaya ait unsurlar yorumlanmıştır. Öykülerde deniz, kaya, bitki gibi doğa unsurlarının; basit birer teşhis (kişileştirme) sanatının ötesinde, arkaik bir ruhla ve mitik bir derinlikle ele alındığı fark edilmiştir. Bu bağlamda, yazarın eserlerinde fiziksel uzamın nasıl bir "iç uzam"a dönüştüğü ve ekolojik duyarlılıkla doğanın nasıl bir anlatı kişisi olarak konumlandırıldığı, öykülerden alıntılarla örneklendirilmiştir. Elde edilen bulgular, Halikarnas Balıkçısı’nın doğayı insan merkezli bir yaklaşımla değil, doğaya ait tüm varlıkların birbirine bağlı olduğu kolektif bir ruh bütünlüğü içerisinde algıladığını göstermiştir. Yazarın eserlerinin kültürel coğrafyası olan Anadolu’da zaman, mekânın ruhuyla bütünleşmiş bir süreklilik arz ederken; mitoloji, yaşanan anın gerçekliğiyle iç içe geçerek doğayı kadim bir iradenin temsilcisi olarak konumlandırmaktadır. Halikarnas Balıkçısı, uygarlığın gelişimine ev sahipliği yapan Anadolu’yu ve onun sahip olduğuna inandığı ruhu öyküleri aracılığıyla sanata dönüştürmüştür. Bu çalışma, Halikarnas Balıkçısı’nın metinlerinde Mavi Anadolu’nun insan eylemlerinin edilgen bir sahnesi değil; insanı da içine alarak olay örgüsünü sürükleyen, hafızası olan ve tarihi barındıran dinamik ve kültürel bir özne olduğunu ortaya koymayı hedeflemektedir.