Melikşah ile Güllühan Hikâyesinin İlk Sözlü Varyantı: İlhan Başgöz Derlemesi

İlhan Başgöz Derlemesi

Özet

Melikşah ile Güllühan, halk tarafından sevilen bir halk hikâyesidir. 1831 yılından itibaren hikâyenin yazma, taş baskı ve Latin harfleriyle basılmış varyantları bulunmaktadır. 2008 yılında hikâye üzerinde yaptığımız inceleme neticesinde hikâyenin masal kaynaklı bir hikâye olduğunu tespit etmiştik. 1001 Gece Masallarından “Cihanşah’ın Maceraları” adlı anlatım bu hikâyeye kaynaklık etmiştir. Fakat hikâyenin kim tarafından tasnif edildiğine dair bir bilgimiz yoktur. Zaman olarak hikâyenin tarihi, 15. asırdan itibaren 1001 Gece Masalları’nın Türkçeye tercümesinden sonraki bir devreye rastlar. Hikâyenin dil ve üslubu, olayların geçtiği yer hikâyeyi Azerbaycan sahasına yaklaştırmaktadır.  Yazılı olarak büyük bir yaygınlığa sahip olan bu hikâyenin maalesef sözlü varyantı elimizde bulunmamaktadır. İlhan Başgöz bir makalesinde Karslı bir âşıktan Melikşah ile Güllühan hikâyesini derlediğini yazmaktadır. Biz de bu bilgiden hareketle bu derlemeye ulaştık. Bu makalede İlhan Başgöz’ün Karslı Âşık Aziz Aydın’dan derlediği hikâyenin sözlü varyantıyla hikâyenin yazılı varyantları mukayese ettik. Bir aşığın elinde ve dilinde canlı bir gösterime giren hikâyenin, yazılı varyantlarda olan sözlü varyantta olmayan veya yazılı varyantlarda olmayıp sadece sözlü varyantta yer alan unsurları (ek bilgi, şiirler, üslup vb.) makalede etraflıca incelenmiş, yazılı anlatımla sözlü anlatımın nasıl bir halita meydana getirdiği bu hikâyeyle ortaya çıkarılmıştır. Makalede, Kars âşıkları arasında adına rastlanmayan fakat güçlü bir âşık olan hikâyenin derlendiği Âşık Aziz Aydın hakkında da bilgi verilmiştir.