Unesco Tescilli İçecekler: Kahveden Çaya, Tereréden Sake’ye Kültürel Paylaşım Biçimleri : Unesco Tescilli İçecekler

Arzu Doğan

doi:10.61620/tfa.144

Yazarlar

Arzu Doğan Ankara Ünivesitesi https://orcid.org/0000-0003-2804-5801

DOI:

https://doi.org/10.61620/tfa.144

Anahtar Kelimeler:

somut olmayan kültürel miras, UNESCO, içecek kültürü, toplumsallaşma, misafirperverlik

Özet

Bu çalışma, UNESCO İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirası Temsili Listesi’nde yer alan içecek geleneklerini incelemektedir. Çalışmada bu içecekler yalnızca nasıl hazırlandıkları ya da nasıl sunuldukları açısından ele alınmamıştır. Bu içeceklerin insanları nasıl bir araya getirdiği ve toplumsal ilişkileri nasıl güçlendirdiği üzerinde durulmuştur. Çalışma da, farklı ülkelerde içecekler farklı malzemelerle, farklı kaplarla ve farklı ritüellerle hazırlanıp sunulsa da ortak olarak insanları bir araya getirir. Bu kapsamda UNESCO İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirası Temsili Listesinde yer alan Türk kahvesi, Arap kahvesi, Türkiye ve Azerbaycan çay kültürü, Çin çay kültürü, Paraguay’da tereré geleneği ve Japonya’da sake yapım bilgisi ele alınmıştır. Bu içecekler bazı durumlarda sohbeti başlatır. Bazı durumlarda misafirperverliği gösterir. Bazı durumlarda törenlere eşlik eder. İnsanların bir topluluğa ait hissetmesine, saygı göstermesine ve kültürel geleneklerin sürdürülmesine katkı sağlar. Çalışma, literatür taraması ve doküman incelemesine dayanmaktadır. UNESCO metinleri ve konuyla ilgili akademik kaynaklar incelenmiştir. UNESCO kayıtlarında bu içeceklerin yalnızca içilen ürünler olarak değil; bilgi, beceri, aktarım, ikram, temsil ve toplumsal etkileşim alanı olarak ele alındığı görülmektedir. Çalışma, içeceklerin anlamının yalnızca tadında, hazırlanma tekniğinde ya da sunum biçiminde olmadığını savunmaktadır. İçeceklerin asıl anlamı; kimlerle, nerede, hangi ritüeller içinde ve hangi toplumsal beklentilerle paylaşıldığında ortaya çıkmaktadır.

Referanslar

Addington, R. C. (2024). Pohã Ñana y Covid-19: Timeline of traditional medicine use with tereré and mate practices during the Covid-19 pandemic [Master’s thesis, The University of Arizona].

Alagözlü, N. (2007). Bir söylem türü olarak kahve falına yönelik bir inceleme: Kahve falı ve ideoloji. Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 24(1).

Bozkurt, G. (2002). Japon kültürü. Türkiye İş Bankası Kültür.

Fischler, C. (1988). Food, self and identity. Social Science Information, 27(2), 275–292.

Güneş, S. (2012). Türk çay kültürü ve ürünleri. Millî Folklor, 24(94).

Hattox, R. S. (1996). Kahve ve kahvehaneler: Bir toplumsal içeceğin Yakındoğu’daki kökenleri. Türkiye Ekonomik ve Toplumsal Tarih Vakfı.

İleri, S. Ç. (2020). The analysis of the importance of Turkish coffee and coffeehouses with the comparison between British and Ottoman culture. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, Ö8, 392–397.

Karhan, J. (2021). Toplumsal ve kültürel bir içecek: Türk kahvesi. Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi, 1(52), 149–165.

Koca, N., & Tüğen, A. E. (2020). Somut olmayan kültür miras listesinde bir değer olan Türk kahvesine coğrafya perspektifinden bakış. Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 5(1), 347–362.

Kujawska, M. (2018). Yerba mate (Ilex paraguariensis) beverage: Nutraceutical ingredient or conveyor for the intake of medicinal plants? Evidence from Paraguayan folk medicine. Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine, 2018, 6849317.

Kukhareva, E. V. (2024). “A drink for the soul”: The coffee tree and coffee as a symbol of the Arab national mentality. The Russian Journal of Cultural Studies and Communication, 2(1), 14–28.

Kurt, T. (2020). Dünyada çay kültürü ve seramik çay kapları [Yüksek lisans tezi, Anadolu Üniversitesi].

Lafcı, N. (2013). Çay kültüründe değişen alışkanlıkların Türkiye örneğinde ürün tasarımına etkileri [Yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi].

Maspul, K. A. (2021). Emirati Gahwa Arabiya: A review of signature Arabic coffee in the United Arab Emirates. Academia Letters, Article 3655. https://doi.org/10.20935/AL3655

Maspul, K. A. (2023). Al-Qadi’s poetic wisdom as a catalyst for the sustainable preservation of Saudi Arabia’s coffee culture. Innovative: Journal of Social Science Research, 3(4), 9215–9232.

Onaran, B. (2019). Mutfaktarih: Yemeğin politik serüvenleri. İletişim.

Oğuz, M. Ö. (2013). Terim olarak somut olmayan kültürel miras. Millî Folklor, 25(100), 5–13.

Oğuz Ekinci, A. (2023). Türk kahve geleneği sunumu ve kuşaktan kuşağa aktarımı [Doktora tezi, Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi].

Oğuz Ekinci, A. (2024). UNESCO insanlığın SOKÜM temsili listesinde yeni bir envanter: Türk çay kültürü. 10. Milletlerarası Türk Halk Kültürü Kongresi Somut Olmayan Kültürel Mirasın Korunması Çalışmaları. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yaşayan Miras ve Kültürel Etkinlikler Genel Müdürlüğü.

Rockower, P. S. (2012). Recipes for gastrodiplomacy. Place Branding and Public Diplomacy, 8(3), 235–246.

Şenavcu, H. İ. (2016). Japon dini bayramlarının genel özellikleri ve sosyal hayattaki yeri. Mizanü’l-Hak: İslami İlimler Dergisi, 2, 41–56.

Temir, H. (2022). Arabic Qahwa and its serving as an element of cultural heritage. Harran İlahiyat Dergisi, 48, 1–18.

Tettner, S., & Kalyoncu, B. (2016). Gastrodiplomacy 2.0: Culinary tourism beyond nationalism. Journal of Tourism Research, 6(2), 47–55.

UNESCO. (2013). Turkish coffee culture and tradition. Intangible Cultural Heritage. https://ich.unesco.org/en/RL/turkish-coffee-culture-and-tradition-00645.

UNESCO. (2015). Arabic coffee, a symbol of generosity. Intangible Cultural Heritage. https://ich.unesco.org/en/RL/arabic-coffee-a-symbol-of-generosity-02111i

UNESCO. (2020). Practices and traditional knowledge of tereré in the culture of Pohã Ñana, Guaraní ancestral drink in Paraguay. Intangible Cultural Heritage. https://ich.unesco.org/en/RL/practices-and-traditional-knowledge-of-terere-in-the-culture-of-poha-nana-guarani-ancestral-drink-in-paraguay-01603.

UNESCO. (2022). Culture of Çay (tea), a symbol of identity, hospitality and social interaction. Intangible Cultural Heritage.

UNESCO. (2022). Traditional tea processing techniques and associated social practices in China. Intangible Cultural Heritage.

UNESCO. (2024). Traditional knowledge and skills of sake-making with koji mold in Japan. Intangible Cultural Heritage.

Ulu, S. T. (2026). İçimizi ısıtan gelenekler: Dünyadan çay kültürü ve ritüelleri. 4. Uluslararası Geleneksel Gıdalar ve Sürdürülebilir Beslenme Sempozyumu Kitabı. Toros Üniversitesi.

Üner, E. H. (2024). Gastro politika: Politik bir araç olarak yemek. Tourism and Recreation, 6(1), 13–21.

Yeşilyurt, B., & Kurnaz, A. (2021). Somut olmayan kültürel miras listesine gastronomik bir bakış. 2nd International Congress of New Generations and New Trends in Tourism.

Yönet Eren, F., & Ceyhun Sezgin, A. (2018). Kültürel miras açısından Türk kahvesi. Electronic Turkish Studies, 13(10).

Unesco Tescilli İçecekler: Kahveden Çaya, Tereréden Sake’ye Kültürel Paylaşım Biçimleri