Âşık Rivayetleri ve Sözlü Bellek Bağlamında Göğçeli Âşık Elesger ile Âşık Nesib’in Karşılaşması

Âşık Rivayetleri ve Sözlü Bellek

Özet

Göğçeli Âşık Elesger (1821-1926), şöhreti Güney Kafkasya’nın ve Doğu Anadolu’nun sınırlarını geçmiş döneminin kudretli âşığıydı. Onun güzellemeleri diller ezberiydi ve o, bir badeli âşık, bir aksakal olarak halkının manevi önderiydi. Ağbabalı Âşık Nesib, nam-ı diğer Kör Nesib (1870-1944), Âşık Şenlik’in Ermenistan sınırları içerisinde kalmış çırağıydı. O, milliyetçilik konulu şiirleriyle yaşadığı çelişkili dönemin ve coğrafyanın hak sesiydi. Siyasi kimliğiyle Sovyet yönetiminin sevmediği ve istemediği bir âşık olduğu için hayatının son yirmi yılında göz hapsinde tutulmuş veya hareketi kısıtlanmıştır. Göğçeli Âşık Elesger ve Ağbabalı Âşık Nesib bugünkü Ermenistan sınırları içerisinde bulunmuş Türk nüfusun iki büyük sanatkârıydı. Fikrimizce farklı sanat muhitlerinde yetişen ve geleneksel sanatı bütün şartlarıyla taşıyan bu âşıkların Güllübulag köyünde karşılaşması ve atışması olmuştur. Eldeki veriler ve rivayetler iki âşığın atıştığını ya da görüştüğünü düşündürecek niteliktedir. Görüşmenin 1910-1912 yılları arasında gerçekleştiği tahmin edilmektedir, çünkü bu dönemden önce Âşık Nesib usta bir sanatkâr olarak yetişmiş olamazdı. Bu dönemden sonra ise bölgedeki siyasi koşullar da artık bu karşılaşma için elverişli değildi. Makalede genel hatlarıyla âşıklık geleneğinden, bugünkü Ermenistan bölgesel âşıklarından ve âşık rivayetlerinin işlevlerinden bahsedilmiş, Göğçeli Âşık Elesger’le Ağbabalı Âşık Nesib’in karşılaşmasını konu alan âşık rivayetinden ve o dönemde yaşamış bilirkişi bölge insanlarının hatıralarından yola çıkılarak iki usta âşığın karşılaşması hakkındaki araştırmalara ışık tutulmuş, eldeki materyallere göre bu görüşmenin nerede, ne zaman ve hangi şartlar altında yapıldığı konusunda analizler yapılmıştır. Araştırmada aynı zamanda bu rivayetin derlenmesi, yazıya alınması ve âşık repertuvarındaki yeri konularına da değinilmiştir.